تعداد بازدیدها : 2495
  عنوان مقاله : قرآن در فقه(2)
 نویسنده : حميد مبلغى
 موضوع : صفحه اصلی موضوعات (12127) >معارف قرآن(7684)->فقه و اصول(599)->فقه(486)
  آدرس اینترنتی:   http://www.hawzah.net/Per/Magazine/KS/Index.htm  
 منبع:
 چاپ مقاله


متن مقاله
قرآن در فقه(2)

حميد مبلغى
18- رو به قبله بودن

قبله، نماد توجه قلبها به خدا است تا در پنهان و آشكار به‏سوى يك نقطه روى كرده، نهايت‏بندگى را تجسم بخشد. از طرفى، اين‏توجه لطيف‏ترين روحى است كه مى‏تواند مردمان را با همه اختلافات‏درزمان و مكان و روشهايشان به امتى متحد و اجتماعى منسجم تبديل‏كند. رو به قبله بودن به هنگام قرائت قرآن تذكرى است‏براى‏انسان فراموش كار و غافل كه خواندن قرآن يعنى ديدار با خداوند. از اين‏رو در ميان همه مسلمانان عملى شايسته و نيكو است و نزدفقيهان عالى‏مقام شيعه بلكه فقهاء همه مذاهب اسلامى رو به قبله‏بودن هنگام قرائت قرآن استحباب دارد.

19- زينت كردن قرآن به طلا

گرچه استفاده از قال طلا و نقره براى قرآن جايز است ولى صاحب‏كشف العظاء نقش دادن و نوشتن آيات قرآن را با آب طلا خلاف ادب‏مى‏داند و مى‏نويسد: بزرگى و عظمت قرآن آن را برنمى‏تابد.
در روايتى محمد بن رواق مى‏گويد: قرآنى را كه يك سوره آخرش باآب طلا نوشته شده بود به حضرت اامم صادق نشان دادم. امام‏هيچ‏گونه نكوهشى نكرد ولى فرمود: دوست ندارم قرآن جز با مركب‏سياه نوشته شود چنان كه بار اول نوشته شده است.

20- سوگند به قرآن

سوگند به قرآن كريم منعقد نمى‏شود، يعنى سوگند خوردن به غير نام خداوند و لو قرآن كريم، حكم و آثار شرعى «سوگند» را ندارد.

21- فروش قرآن

فروش قرآن نزد فقيهان شيعه حرام است ولى فروختن جلد يا ورق‏آن اشكال ندارد.
شيخ انصارى دركتاب مكاسب مى‏نويسد: مستند اين فتواى تننهاشهرت آن نزد فقيهان است.(شهرت فتوائى)اما فروش آن در نظر مذاهب‏اسلامى جايز و مباح است و تنها احمدبن حنبل فروش آن را حرام‏دانسته است.
زيرا قرآن بالاتر از آن است كه قيمت‏گذارى شود.

22- فروش قرآن به كافر

فروش قرآن به كافر جايز نيست و معامله آن باطل است. اين‏فتواى مورد اتفاق فقيهان عاليقدر بلكه همه مذاهب ديگر اسلامى جزحنفى است.
صاحب كتاب كشف العظاء نيز مى‏نويسد: كافر نمى‏تواند مالك قرآن‏شود.

23- قرائت قرآن

قرائت قرآن از مهمترين آداب برخورد با قرآن و پيش نياز تدبرو در نهايت عمل نمودن به آيات قرآنى است. از سوى ديگر قرائت‏نيز خود داراى شرايط و آدابى است كه به صورت گسترده و پراكنده‏دركتابهاى فقهى يافت مى‏شود; از جمله:

الف قرائت‏سوره‏هاى سجده‏دار:

1- قرائت‏سوره‏هاى سجده بر جنب و زن حائض و داراى نفاس حرام‏است و تمام فقهاء مذاهب بر آن تصريح كرده‏اند. اما قرائت آيه‏هاى‏ديگر قرآن از سوى زن حائض يا داراى نفاس كراهت دارد و براى جنب‏خواندن بيش از هفت آيه مكروه و زيادتر از هفتاد آيه كراهت‏شديددارد.
2- سجده كردن بعد از قرائت آيه‏هاى سجده، واجب فورى است.
3- خواندن سوره سجده در نمازهاى واجب جايز نيست. اگر قرائت‏آن عمدى باشد نماز باطل است. ولى قرائت‏سوره سجده در نمازهاى‏مستحبى جايز است، در حال نماز سجده را به جا مى‏آورد و سپس به‏نماز ادامه مى‏دهد.
4- با تكرار آيه سجده، واجب است‏سجده را تكرار كند.
5- در عدد سجده‏هاى واجب ميان عالمان شيعى و اهل سنت اختلاف‏است. سجده‏هاى واجب از نظر فقهاء گرانقدر شيعه درس سوره‏هاى «حم‏سجده، نجم، فصلت و علق است‏» و سجده‏هاى مستحب يازده مورد است.
از نظر مالكى و شافعى قرائت آيات عزائم سجده واجب ندارد ولى‏احناف سجده‏هاى واجب قرآن را چهارده مورد گفته‏اند.

ب- قرائت قرآن در دستشوئى

قرائت قرآن در دستشوئى كراهت دارد اما خواندن آيه‏الكرسى وذكر خدا مكروه نيست.
در منتهى المطلب از امام صادق(ع)آورده است: «لم يرخص فى‏الكنيف فى اكثر من آيه‏الكرسى و حمد الله او آيه‏»
خواندن بيش از آيه‏الكرسى و با يك آيه در دستشوئى اجازه داده‏نشده است.
و در روايتى از اميرمومنان(ع)قرائت قرآن در دستشوئى نهى شده‏است.

ج- قرائت قرآن در نماز

1- قرائت‏سوره‏هاى طولانى در نماز كه باعث گذشتن وقت نمازمى‏شود جايز نيست.
2- قرائت قرآن در ركوع و سجود مكروه است. و در روايتى دركشف الغطاء، آمده است: سزاوار نيست قرائت قران در ركوع و سجده. ركوع براى خداوند و سجده جاى دعاى بسيار است.
3- قرائت قرآن در قنوت جايز است و قرائت دعاهاى قرآنى درقنوت نيكو است. مانند آيه(ربنا لاتزع قلوبنا...
4- قرائت‏سوره «عم يتساءلون‏» يا «هل‏اتى‏» يا «غاشيه‏» ويا «قيامت‏» در نماز صبح مستحب است.
5- قرائت‏سوره «اعلى‏» و يا «شمس‏» در نماز ظهر مستحب‏است.
6- خواندن سوره‏هاى «نصر» و «تكاثر» در نمازهاى عصر ومغرب مستحب است.

د- قرائت قرآن با صداى خوش

سازگارى آهنگ آيه با محتواى آن به همراه خدا ترسى و تقواى‏باطنى قارى مى‏تواند درشنونده بسيار تاثير گند و او ار به وجددر آورد تا بى‏اختيار در برابر عظمت مقام الهى به سجده رود. ازاين‏رو، پيامبر گرامى اسلام(ص)فرمود: «زينوا القرآن باصواتكم‏» (31)
از پيامبر(ص)پرسيده شد: چه كسى با صداى زيباتر قرآن مى‏خواند;فرمود: آن كه هرگاه قرائتش را بشنوى او را از خوف خدا ترسان‏ببينى.

ه- قرائت قرآن بر بالين مريض

خواندن هفتاد، يا چهل و يا هفت‏بار فاتحه‏الكتاب بر بالين‏مريض از آداب عيادت است.

و قرائت قرآن نزد محتضر

قرائت قرآن بر بالين محتضر مستحب است و در عروه براى زودترراحت‏شدن محتضر سوره «يس‏» و «صافات‏» سفارش شده است و نيزسوره «احزاب‏» و سه آيه آخر سوره «بقره‏» و «آيه‏الكرسى‏» وارد شده است.

ز- قرائت قرآن هنگام طواف

قرائت قرآن، هنگام طواف مستحب است.

ح- قرائت قرآن در خانه

صاحب كشف الغطاء، مى‏نويسد: خواندن قرآن درخانه مستحب است.
در روايات نيز تاكيد فراوان بر لزوم انس با قرآن در منزل‏شده است و از بركتهاى عظيم ارتباط با قرآن سخن به ميان آمده‏است. از جمله:
1- صداى زيباى قرآن در فضاى خانه روح و روان اهل‏خانه به‏خصوص كودك و نوجوان را تحت تاثير قرار داده و با گوشت و خون‏او آميخته مى‏شود.
2- بركت را افزايش مى‏دهد. شرور و آفت‏هاى شيطانى را از محيطخانه دور مى‏كند و روح محبت و صفا و سلامتى نيت را در افراد خانه‏زنده مى‏نمايد:
«ان البيت الذى لا يقرا فيه القرآن و لا يذكرالله عزوجل فيه‏تقل بركته و تهجره الملائكه تحضره الشياطين‏»
3- قرائت قرآن در خانه كودكان را مشتاق كرده به تعلم‏مى‏كشاند، آموزش قرآن توسط كودكان عذاب را از اهل خانه و جامعه‏دور مى‏كند و رحمت‏خداوندى شامل حال آنان مى‏گردد.

ط- قرائت قرآن در هر روز

قرآن پيمان خداوند با بندگان است، و به اندازه توان قرائت آن در هر روز سفارش شده است.
(فاقروا ما تيسر من القرآن)در روايات، كمترين مقدار قرائت ده‏آيه در هر روز است. و در روايتى امام هشتم(ع)پنجاه آيه را هرروز صبح بعد از تعقيبات نماز سفارش فرموده است.
استمرار قرائت درهرروز، آثارى دارد; از جمله استجابت دعا پيش‏از آن كه دعا كند. خداوند فرمود: «كسى كه به جاى دعا و درخواست از من، به قرائت قرآن بپردازد، بالاترين پاداش شاكرين رابه او خواهم داد.»

ى- قرائت قرآن زن

قرائت قرآن خانمها در برابر نامحرم، اگرچه باصوت باشد اشكال‏ندارد، مگر آن كه موجب تحريك و مفسده باشد.
مرحوم گلپايگانى رحمه‏الله عليه قرائت‏بانوان و دختران‏نزد بيگانه را نهى كرده است.

ك- قرائت قرآن هنگام زيارت قبور

قرائت قرآن هنگام زيارت قبور مومنان مسحب است. صاحب عروه‏مى‏نويسد: خواندن سوره «قدر» هفت‏بار، سوره‏هاى «حمد، معوذتين‏و آيه‏الكرسى‏» هركدام سه‏بار و آيه‏هاى سوره «ياسين‏» هنگام‏زيارت قبور مستحب است; و نيز مستحب است هنگام قرائت دست‏خود رابر قبر بگذارد و رو به قبله باشد.

24- گريه كردن

گريستن هنگام قرائت قرآن مستحب است در روايات نيز قرائت همراه با حزن توصيه شده است. امام صادق (ع) فرمود: «اقرؤا القرآن بالحزن فانه نزل بالحزن‏» قرآن با حزن نازل شده، آن را حزين بخوانيد.
گرچه موسيقى و آهنگ مناسب در قرائت قرآن حزن‏آور است ولى مقدار اندوه در قرائت‏به ميزان دريافت پيام و درك محتواى آن بستگى دارد.
همچنين گريستن يا خود را به گريه زدن هنگام شنيدن صوت قرآن نيز مطلوب است.

25- گوش دادن به قرآن

گوش دادن هميشه همراه با ميل درونى‏است. به خلاف شنيدنى كه در آن ميل درونى و توجه نيست. آنچه باعث‏تحول درونى و ترس از خدا است، گوش دادن به قرائت قرآن است. صاحب كشف الغطاء، مى‏نويسد: گوش دادن به قرائت قرآن مستحب است.
از امام صادق(ع) وارد است كسى كه به حرفى از قرآن گوش فرا دهدبدون آنكه آن را قرائت كند، براى او حسنه‏اى نوشته مى‏شود، گناهى‏از او محو مى‏گردد و درجه‏اى بر درجاتش افزوده مى‏شود.
درسوره انفال آمده است:(انما المومنون الذين اذا ذكر الله‏وجلت قلوبهم و اذا تليت عليهم آياته زادتهم ايمانا و على ربهم‏يتوكلون)
«مومنان كسانى هستند كه چون خدا ياد شود دلهايشان بترسد وچون آيات او بر آنان خوانده شود بر ايمانشان بيفزايد و برپروردگار خويش توكل مى‏كنند.»
باگوش دادن به قرائت آيه‏هاى سجده‏دار(فصلت، نجم، علق، حم‏سجده)سجده فورا واجب مى‏شود. و نيز شنيدن اين آيه‏ها از زبان بچه‏نابالغ در صورتى كه قصد قرائت داشته باشد، سجده واجب است. ولى‏شنيدن ترجمه اين آيات سجده واجب نيست.

26- مسواك زدن قبل از قرائت

اميرمومنان على(ع)فرمود:
«ان‏افواهكم طرق القرآن فطهروها بالسواك‏» دهان‏هاى شماراههاى(قرائت)قرآن است. آنها را با مسواك پاكيزه كنيد.
در فقه‏اهل‏سنت ازجمله حنفى، شافعى، مالكى و حنبلى، مسواك زدن قبل ازقرائت قرآن استحباب دارد.

27- مسافرت با قرآن

پيامبر گرامى اسلام(ص)همراه داشتن قرآن هنگام مسافرت به خاك‏دشمن را نهى فرموده است. از اين‏رو برخى از فقهاء مذاهب اسلامى‏از جلمه: شافعى و حنبلى همراه داشتن آن را در مسافرت به خاك‏كفار حرام دانسته‏اند. و فقيهان شيعه آن را حمل بر كراهت‏كرده‏اند.

28- نجس كردن قرآن

به نظر تمامى فقيهان، نجس كردن خط و ورق قرآن حرام است و اگرنجس شود بايد فورى آن را تطهير كرد. در صورتى كه تطهير ممكن‏نباشد واجب است آن را محو نمود.
برخى از فقهاء همچون امام عظيم الشان نجس كردن جلد و يا غلاف‏آن را نيز حرام مى‏داند.

29- نوشتن قرآن با مركب نجس

نوشتن قرآن با مركب نجس حرام است. اگر از روى نادانى يا عمدنوشته شود بايد آن را از بين برد.

30- نوشتن قرآن بر كفن

نوشتن تمام قرآن بر كفن مستحب است. بنابراحتياط واجب از نوشتن‏قرآن بر جاهائى از كفن كه در عرف بى‏احترامى است، خوددارى شود.

31- همراه داشتن قرآن در دستشوئى

بردن قرآن به مستراح كراهت دارد.

32- همراه داشتن قرآن توسط جنب

جنب مى‏تواند قرآن همراه داشته باشد.ولى همراه داشتن آن براى‏جنب مكروه است. پشتوانه اين فتوا شهرت آن نزد فقيهان است.(شهرت فتوائى).

33- هديه كردن ثواب قرائت

مستحب است ثواب قرائت قرآن را به پيامبر(ص) و امامان معصوم وحضرت زهرا: و مومنان نثار كند تا اين كه در هشت‏با آنها باشد.



CopyRight © maarefquran.org
info@maarefquran.org